Чи гуна метавон зартуштй шуд?

Чи гуна метавон зартуштй шуд?

Мўбад Комрон Чамшедй

(Баргардони Дилшод Азимов)

Каъбаи Зартушт чист?

Каъбаи Зартушт чист?

Навиштаи Сармубад Дастур Озаргушасп

 

Хамон гуна ки медонед, сохтмоне ки ба «каъбаи Зартушт» забонзад аст, дар Накши Рустам як фарсанги Тахти Чамшед аст. Ин сохтмони бостонй аз гохи бузургони Сосонй аст ва дар бораи чи буданаш ду сухани гуногун аст.

Сухани нахуст ки аз они бархе пажухишгарон ва бостоншиносон аст, мегуянд ки ин сохтмон аз барои ситорашиносй ба кор буда ва дар ин чо донишмандони бостон ва ситорашиносон ба кори пажухиш дар кори ситорагон ва осмон мепардохатанд. Ин гурух аз он ру ин суханро мегуянд ки ин сохтмон хамчун бархе аз сохтмонхои дигар аст ки аз барои ситорашиносй буда ва бо ин пайванд мекушанд ки дидгохи дувву ки ин сохтмон як оташкада буда, канор бизананд.

Сухани дуввум ки сухани дини бехй ва Анчумани Мугони Ирон ва сухани Зартуштишиносон аст, мегуянд ки ин сохтмон оташкадае буда. Ки аз барои оромгохи 4 шоханшохи бузурги Хахоманишй сохта шуда дуд. Дар фарханги дини бехй (суннати Зартуштй) хамеша дар канори оромгохи бузургон ё чойхои арчманди динй (мукаддас) оташкадае сохта мешуд ва дар он оташе ва мугоне гумурда мешуд. Кори ин мугон дар шабонаруз рушан нигох доштани оташ ва суроиши Авесто аз барои шодии равони он бузургон буда. Дар он шабонаруз мугоне буданд ки хам нигахбони оромгохи он 4 шоханшохи бузурги Хахоманишй буданд ва хам барои шодии равони онон ва рондани девон аз он оромгоххо оташро рушан нигох медоштанд ва Авесто месароиданд.

Сохтмони «каъбаи Зартушт» ворунаи он чи ки гурухе мегуянд аз барои ситорашиной наметавониста бошад, зеро:

Нахуст он ки Накши Рустам дар чои хамвор аст ва хостахои ситорашиносиро наорад ва

Дуввум сохтмони он сохтмони оташкада аст.

 

Дар панохи ростй бошед!

 

Аксхои бештар аз накши Рустам

 

Ашу Зартушт танхо пайгамбаре ки Бехдинон мешиносанд

Ашу Зартушт танхо пайгамбаре ки Бехдинон мешиносанд

Навиштаи Сармубад Дастур Озаргушасп

 

Ба хушнудии Ахуро Маздо

Дуруд бар фарвахри Маздяснон!

 

Ин нома аз чанд ру навишта мешавад.

Нахуст ин ки пурсише перомуни Ашу Зартушт фармуда шуд, ки оё Ашу Зартушт пайгамбар аст ё фармонраво ё рахокунанда?

Дуввум ин ки имрузхо дар бораи пайгамбарии Ашу Зартушт сухане гуфта мешавад, ки бархе аз душманони дини бехй ва фарханги Маздой мехоханд бо камранг кардани чойгохи ин омузгори бузурги ориёии дини поки Ахур Маздро ба нобудй бикашанд.

 

Ба бовари дини бехй, оташкада ва бехдинон ё бехтар гуфта шавад ба бовари фарханги дин ва Авесто Ахуро Маздо ки хамон Худо мебошад як пайгамбар ва ё Омузгор ба миёни мардумон фиристод, то онхоро аз дуруг ва нодонй ба суи ростй ва рушной рахнамой кунад.

Ин омузгор касе магар Ашу Зартушти Испитамон фарзанди Пурушасп ва Дугду нест.  Марде ки тавонист бо омузишхои ахурой ва рости худ шоханшохе хамчун Хахоманишиён, Ашкониён ва Сосониро падид оварад. Ин мард хамон аст ки аз паи омузишхо ва оини покаш бузургтарин дигаргунии кишоварзй дар гохи Анушервон Дориюши Бузурги Хахоманишй падид омад.

Оре, хамон гуна ки Ахуро Маздо дар Готхо мегяд, касе магар Ашу Зартушт нахохад тавонист бо дуруг дарбиёвезад ва сухани ахуроиро ба гуши мардумон бирасонад.

 

Дустоне ки мехоханд бехдин шаванд ва ё бехдин хастанд ба ин чанд сухан гуши чон диханд, зеро дар бовари як бехдини ростин, дини бехй ва оташкада дини Ахуро Маздо чунин аст (хар чо ки дини бехй гуфта мешавад, ба чами он аст ки ба бовари дини бехй, оташкада ва бехдинон ва ба вижа Ашу Зартушт чуни наст):

Нахуст, дини бехй танхо як худо ё офаридагор дар чахон мешиносад ва он Ахуро Маздо аст. Ахуро Маздо худои бовархои Ашу Зартушт ва Готхо аст. Ахуро Маздо хамон Аллох, Яхова ва ё худои Масех нест. Ин суханон ки хамаи ин худохо яке хастанд ва… дар дини бехй ва чашми бехдинон ва ё дар чашми оташкада хеч арзише надорад ва барои бехдин худо – Ахуро Маздо ва хамин ва бас!

Дуввум, Ашу Зартушт ё дини бехй танхо як дин мешиносад ва он дини бехй аст на бештар. Бехдин хеч динеро магар дини бехй аз суи худо намедонад; чи Ислом, чи Масех ва ё чи… бошад. Дар бовари Ашу Зартушт, ки рушан дар Готхо омада аст, танхо рохи растагорй дини бехй ё ба забони дигар омузишхои Ашу Зартушт аст ва на чизи дигар.

Ва севвум, аз диди дини бехй, оташкада, ки аз дин чудо нест ва бехдинон – танхо як пайгамбар аз суи Яздон омада аст ва вай касе магар Ашу Зартушт нест. Дини бехй хеч касро магар Вахшури Бузурги Ориёй пайгамбар ё намояндаи худо намедонад. Ва агар касе дар бораи дини бехй сухани дигар гуяд бидонед ё гачастак аст ё аз дини Ахуро Маздо огох нест.

 

Дар поён, оре Ашу Зартушт яз суи Ахуро Маздо ба чойгохи пайгамбарй расид ва эшон нахустин ва омузгори мардумон хохад буд, то омадани шох Бахроми Вачованд, Пашеютан ва…

 

Дар панохи ростй бошед!

Чаро Ашу Зартушт пас аз зоиш механдад?

Чаро Ашу Зартушт пас аз зоиш механдад?

Навиштаи Сармубад Дастур Озаргушасп

 

Ба хушнудии Ахуро Маздо

Дуруд бар фарвахри Маздяснон!

 

Хост аз навиштани ин номаи кутох ин аст, ки чароии хандидани Ашу Зартушт пас аз зоиш барои хамвандони Анчуман рушан гардад.

 

Дар фарханги дини бехй, ба гуфтаи номахои Авестой ва пахлавй Ашу Зартушт пас аз зоиш ворунаи хама кудакон ки мегирянд, эшон механданд. Чами ин сухад дар дини бехй он аст, ки хангоме ки Вахшури Бузурги Ахуро Маздо зоида мешавад, чун ба поягузорй ва огози дини бехй Ахриман нотавон мегардад, аз ин ру Ашу Зартушт бадин нотавонии Ахриман ва сипохи вай дар баробари Ахуро Маздо ва Амшоспандон механдад.

 

Сухани кутох он ки дини поки Ахуро Маздо Ахриманро нотавон гардонд ва ин нотавонй нишон бар шикасти вай буд.

 

Дар панохи ростй бошед!

Дидори Ашу Зартушт бо Бахман (Ваху)

Дидори Ашу Зартушт бо Бахман (Ваху)

Навиштаи Мехр Нерсй

 

Ба хушнудии Ахуро Маздо

Дустон, дуруд!

 

Бароятон бахшхое аз номаи «Зодиспарам» – Мубади бузурги Нимруз, дар садаи 3 Хичрй дар Кирмонро мефиристам.

Замоне ки Ашу Зартушт, «Бахман»-ро барои нахустин бор мебинад ва хостори дидори «Ахуро Маздо» мешавад.

 

Шод бошед дар паонхи ростй!

Беруд.

 

Гумон мабар ки ба охар расид кори мугон,

Хазор бодаи нохурда дар раги ток аст.

 

Дидани Зартушт Бахманро ва фароз рафтан бо у ба суи Анчумани хафт Амшоспанд

Зартушт сй сола буд, ки пой ба сарзамине ниход ки мардумони он чахор руз пас аз Навруз панч рузи паёпайро чашн мегирифтанд (чашне ки акнун Гохонбори Медюзарм номида мешавад).

Чое буд, ки мардум чашнро дар ончо барпо медоштанд; Зартушт ба суи чашнзор рафт. Дар рох дар дашт, аз хастагй бихуфт. Дар хоб мардуми хама гетиро дид, ки аз суи Абохтар (шимол) дар ороише хамоханг ба суи у меомаданд ва пешрутар ах хама «Мидю Мох Оростоён» писари амуяш буд. Ин хоб нишон аз он дошт, ки нахуст писари амуи Зартушт ва сипас мардуми хама чахон ба у бигараванд.

Пас аз сипарй шудани он панч рузи чашн дар чашнзор, дар рузи Дей ба Мехр аз мохи Урдибихишт (15 Урдубихишт), бомдоде Зартушт барои кубидани хум ба канораи руди Доитй рафт. Зартушт оби руд бигзашт. Об нахуст то соки пои у буд ва пас то зону ва пас то болои рон ва пас то гардани у расид ва ин нишони он дошт ки дини у чахор бор фароз равад, нахуст бо Зартушт ва пас бо Хушидар ва пас бо Хушидармох ва саранчом бо Сушиёнс.

Хангоме ки аз об берун омад ва чома дар бар кард, баногох «Бахмани Амшоспанд»-ро дид, ки колбади марде некчехру рушан ва барозанда бар у хувайдо шуд. Бахман бо чомае аз нур ки дар болои баланди худ дошт аз Зартушт пурсид ки: «Кистй ва аз чй касонй? Ба чй чиз орзумандтарй ва кушиши ту барои чист?»

Зартушт посух дод, ки: «Зартуштам, аз хонадони Спитамон; дар чахон ба пархезгорй орзумандтарам, маро орзуст ки бар ончи хости офаридагор ва доноёни хешкори уст, огохй ёбам ва чандон пархезгорй варзам, то маро ба чахони пок рахнамун гардонад.»

Пас Бахман ба Зартушт фармуд ки: «Бол рав ба суи Анчумани Минуён!»

Ва Зартушт дар паи Бахман фароз рафт ба суи рушанй, ба суи Анчумани хафт Амшоспанд…

Хангоме ки бадон Анчуман наздик шуд, рушанй бадон пояе буд ки наметавонист сояи хешро бар замин бубинад. Анчумангох дар Иронвич буд, дар суи Хуросон, бар канори руди Доитии нек.

Зартушт намоз бурд ва гуфт ки: «Намоз ба Ахуро Маздо, намоз ба Амшоспандон!» Ва пас рафт…

 

Баргирифта аз китоби «Гузидахои Зодиспарам».

Офарингон ва чигунагии чон бохтани Пайгамбар Ашу Зартушт

Офарингон ва чигунагии чон бохтани Пайгамбар Ашу Зартушт

Навиштаи Сармубад Дастур Озаргушасп

 

Ба хушнудии Ахуро Маздо

Дуруд бар фарвахри Маздяснон.

 

Офарингон ва чигунагии чон бохтани Пайгамбар Ашу Зартушт мохи Дейи гузашта аз чашни Дейгон аз дидгохи дигар низ вижа аст. Пайгамбар ва Махиндастури нажоди Ориёй дар Хур руз аз Дей мох ба гохшумории Авестой, баробар ба 5 Дей мох ба гохшумории кунунй чони худро дар рохи Ирон ва дини поки Ахуро Маздо пешкаши Додор Ахур Мазд кард, ки достони ин руйдод ба кутохсухан чуни наст:

Арчоспи Туронй, ки аз душманони савганд хурдаи Ирон ва оини Маздясно буд, барои табохии Ирон ва дин яке аз испахбудони хунхури худ ба номи Тур Беротур-ро ба пойтахти он рузи Ирон ки шахри Бохтар (хамон шахре, ки Балх ном гуяндаш) бифиристод. Дар он Хангом шохи Ирон Анушервон Кай Гуштосп ва пахлавони руинтани Маздяснон Анушервон Испандиёр дар шахр набуданд, то сипохи Иронро испахбудй кунанд.

Бо он ки ирониён барои нигох доштани шахру бурч ва боруи он даст ба хар чонбозй заданд, дар поён чун дар дижхои шахр зиндонй шуда буданд ва дастрасй ба хурок надоштанд, шикаст хурданду дарвозахо шикаста шуд ва турониён ба шахр омаданду кучак ва бузургро аз дами тег гузарониданд. Дар ин Хангом Ашу Зартушт ки хамрохи 80 тан аз Мубедон ба оташгох барои ситоиш рафта буданд, бо он ки бисёр пойдорй карданд ба дасти он Девяснон чон бохтанд.

Ашу Зартушт 70 сол ва 40 руз дошт ки чон бохт ва аз худ омузишхо ва сурудхои дилнишин ва човидон ёдгор гузошт, ки акнун аз он омузишхо барои пешгуфтори созмони мардумон (СММ) бахра мегиранд.

Достони чигунагии чон бохтани Ашу Зартушт ва ёронаш ба гуфтаи Шохнома чунин аст:

Вазон пас ба Балх андаромад сипох

Чахон шуд зи торочу куштан табох

Ниходанд сар суи оташкада

Бадон коху ивони зар озада

Хама Занду Васто барафрохтанд

Басе коху ивон хаме сухтанд

Дар он Хирбад буду хаштод мард

Забоншон зи Яздон пур аз ёд кард

Зи хуншон бимурд оташи Зардхушт

Надонам чаро Хирбадро бикушт

 

Дуруд бар фарвахри Пайгамбар Ашу Зартушти Испитахмон

 

Дар панохи ростй бошед!